Prawo to niezwykle rozbudowana i wielowymiarowa dziedzina wiedzy, która reguluje funkcjonowanie państwa, instytucji publicznych oraz relacje między obywatelami. Obejmuje ono wiele gałęzi i systemów norm, które wspólnie tworzą uporządkowaną strukturę zasad obowiązujących w danym społeczeństwie. Jedną z najważniejszych części tego systemu jest prawo stanowione, często nazywane także prawem ustawowym. To właśnie ono stanowi podstawę współczesnych systemów prawnych – jest tworzone przez uprawnione organy państwowe i przybiera formę aktów prawnych, takich jak ustawy czy rozporządzenia. Dzięki niemu możliwe jest zapewnienie ładu prawnego, przewidywalności przepisów oraz egzekwowania określonych obowiązków i praw obywateli.
Z tego artykułu dowiesz się:
-
Czym jest prawo stanowione?
-
Źródła prawa stanowionego
-
Jak powstaje prawo stanowione?
-
Prawo stanowione – co jest jego celem?
-
Czym się różni prawo naturalne od prawa stanowionego?
-
Gdzie prawo stanowione znajduje zastosowanie?
Czym jest prawo stanowione?
Prawo stanowione jest specjalnym zbiorem norm prawnych, ustanowionych przez uprawnione do tego organy ustawodawcze. W tym przypadku jest to władza państwowa. Wszystko odbywa się na drodze procesu legislacyjnego, uwzględniającego ogólne normy i zasady przyjęte przez społeczeństwo. Wszystkie ustanowione prawa powinni przestrzegać zalegalizowani obywatele. Brak ich uwzględniania przez społeczeństwo może skończyć się dla nich surową karą. Ponadto prawo stanowione jest wolne od ocen moralnych. Brzmienie wszystkich ustanowionych norm w głównej mierze zależne jest od czasu i miejsca ich ustalenia i obowiązywania. Normy są zebrane i posegregowane według ściśle określonych parametrów w kodeksy.
W przypadku prawa stanowionego obowiązuje struktura hierarchiczna poszczególnych aktów. Im wyżej znajdują się w strukturze, tym trudniejsze staje się wprowadzenie ewentualnych zmian i modyfikacji. Dodatkowo ustalaniem norm zajmują się organy państwowe, których w tym przypadku jest dość dużo. Według Konstytucji, w Polsce inicjatywę ustawodawczą poza prezydentem posiada również Senat, Rada Ministrów, grupa 100 000 obywateli, a także grupa co najmniej 15 posłów lub członków komisji sejmowej. Dodatkowe uprawnienia posiadają również samorządy, urzędy i gminy. Nieco jednak ograniczone w porównaniu do wymienionych wcześniej jednostek.
Zobacz również: Prawo gospodarcze a założenie własnej firmy
Źródła prawa stanowionego
W Polsce źródła prawa stanowionego mają charakter hierarchiczny. Oznacza to, że akty prawne niższego rzędu muszą być zgodne z aktami stojącymi wyżej w strukturze systemu prawnego.
Do podstawowych źródeł prawa stanowionego należą:
-
Konstytucja,
-
ustawy,
-
ratyfikowane umowy międzynarodowe,
-
rozporządzenia,
-
akty prawa miejscowego.
Najwyższym aktem prawnym w Polsce jest Konstytucja. Każdy inny akt prawny musi pozostawać z nią w zgodzie. Taka budowa systemu pozwala zachować spójność prawa oraz umożliwia kontrolę zgodności przepisów z ustawą zasadniczą.
Jak powstaje prawo stanowione? (Etapy procesu legislacyjnego)
Tworzenie prawa stanowionego odbywa się według ściśle określonej procedury legislacyjnej. Proces ten obejmuje kilka etapów:
-
Zgłoszenie projektu ustawy przez podmiot posiadający inicjatywę ustawodawczą,
-
Prace nad projektem w Sejmie (czytania, komisje, poprawki),
-
Głosowanie nad ustawą,
-
Rozpatrzenie ustawy przez Senat,
-
Podpis Prezydenta,
-
Ogłoszenie aktu prawnego w Dzienniku Ustaw.
Dopiero po publikacji ustawa zaczyna obowiązywać, zazwyczaj po upływie określonego vacatio legis, czyli czasu między ogłoszeniem a wejściem w życie przepisów.
Prawo stanowione – co jest jego celem?
Celem nadrzędnym prawa stanowionego jest zaprowadzenie ładu, w którym prawo jest jednolite, a poszczególne jego zapisy nie budzą żadnych wątpliwości. Niestety w tym przypadku jest to dość ciężkie do osiągnięcia. Przede wszystkim ze względu na to, że tu ustalaniem zasad prawnych zajmuje się zbyt wiele jednostek, co w efekcie może doprowadzić do tego, że niektóre normy będą ze sobą sprzeczne. Warto również podkreślić, że normy prawne ustalane przez prawo stanowione powinny być jasne i zrozumiałe dla każdego. W szczególności dla osób, które nie znają specjalistycznego języka prawniczego. Normy powinny być również stabilne oraz posiadać charakter zupełny. Prawo stanowione w przeciwieństwie do wielu innych gałęzi prawodawstwa odnosi się do ogółu, a nie do konkretnych osób czy jednostek.
Czym się różni prawo naturalne od prawa stanowionego?
Prawo stanowione, a prawo naturalne to dwa pojęcia o zupełnie odmiennym znaczeniu, które warto znać. To pierwsze ustanawiane jest przez człowieka. Dokładniej rzecz ujmując przez odpowiednio do tego uprawnione organy państwowe. Natomiast prawo naturalne jest prawem zastanym przez człowieka. Zupełnie tak samo jak natura.
Prawo stanowione obowiązuje każdego obywatela przebywającego na danym obszarze legalnie. Warto przy tym zdawać sobie sprawę z tego, że w zależności od państwa czy miasta zasady prawne mniej lub bardziej będą się od siebie różniły.
Niestosowanie się do zasad prawa stanowionego zagrożone jest ściśle określonymi konsekwencjami. Jeżeli chodzi o prawo naturalne, to w tym przypadku do jego przestrzegania zobowiązany jest każdy mieszkaniec ziemi, niezależnie od tego gdzie przebywa. Jest to wyjątkowe prawo, którego nie definiują żadne zapisy, kodeksy ani normy prawne. Prawo naturalne to domena przede wszystkim różnego rodzaju doktryn filozoficznych. Za najbardziej znanych prekursorów naturalnego prawa można uznać przede wszystkim Arystotelesa, Tomasza z Akwinu czy Immanuela Kanta.
Gdzie prawo stanowione znajduje zastosowanie?
Prawo stanowione reguluje praktycznie wszystkie obszary funkcjonowania państwa i społeczeństwa. Jego zastosowanie obejmuje między innymi:
-
prawo cywilne – regulujące umowy, własność, spadki i relacje między osobami fizycznymi oraz prawnymi,
-
prawo karne – określające odpowiedzialność za przestępstwa i wykroczenia,
-
prawo pracy – regulujące stosunki między pracodawcą a pracownikiem,
-
prawo administracyjne – dotyczące relacji obywatel–państwo,
-
prawo gospodarcze – normujące prowadzenie działalności gospodarczej i obrót handlowy.
Dzięki temu prawo stanowione stanowi fundament organizacji życia społecznego, zapewniając porządek prawny oraz przewidywalność działań zarówno obywateli, jak i instytucji publicznych.
FAQ
Czym jest prawo stanowione?
Prawo stanowione to specjalny zbiór norm prawnych, ustanowionych przez organy ustawodawcze, takie jak władza państwowa. Jest tworzone przez proces legislacyjny, który uwzględnia ogólne normy i zasady przyjęte przez społeczeństwo.
Jakie są źródła prawa stanowionego w Polsce?
Do podstawowych źródeł prawa stanowionego należą: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe, rozporządzenia oraz akty prawa miejscowego. Akty te tworzą system hierarchiczny, w którym najważniejszym dokumentem jest Konstytucja.
Czym różni się prawo naturalne od prawa stanowionego?
Prawo naturalne i prawo stanowione to dwa różne pojęcia o odmiennym znaczeniu. Prawo stanowione jest tworzone przez człowieka, głównie przez organy państwowe, podczas gdy prawo naturalne jest uważane za prawo zastane przez człowieka, podobne do natury. Prawo stanowione obowiązuje wszystkich obywateli na danym obszarze prawnym, podczas gdy prawo naturalne jest powszechne dla wszystkich mieszkańców Ziemi, niezależnie od lokalizacji.
Jak powstaje prawo stanowione?
Proces tworzenia prawa obejmuje zgłoszenie projektu ustawy, prace w Sejmie, głosowanie, rozpatrzenie przez Senat, podpis Prezydenta oraz publikację w Dzienniku Ustaw. Dopiero po ogłoszeniu akt prawny zaczyna obowiązywać.
Zobacz również: Zalety i wady ubezwłasnowolnienia w systemie prawnym
